Doraemon: Nobita ở xứ sở nghìn lẻ một đêm là bộ phim điện ảnh thứ 12 của loạt phim Doraemon, đồng thời được chuyển thể từ tác phẩm thứ 11 trong dòng truyện dài do Fujiko F. Fujio sáng tác. Phim ra mắt tại Nhật Bản ngày 9 tháng 3 năm 1991, do Tsutomu Shibayama đạo diễn và Shin-Ei Animation sản xuất.
Câu chuyện kết hợp những yếu tố quen thuộc của Nghìn lẻ một đêm như Sinbad, thảm bay, thần đèn và cung điện vàng với đề tài du hành thời gian của Doraemon. Điểm đặc biệt nằm ở cách bộ phim để thế giới cổ tích giao thoa với Baghdad có thật vào năm 794, dưới thời Harun al-Rashid.
Đây cũng là một trong những cuộc phiêu lưu mà Shizuka bị tách khỏi nhóm trong phần lớn thời lượng. Doraemon, Nobita, Jaian và Suneo phải lần theo dấu vết của cô từ thế giới sách tranh đến vùng đất Ả Rập trong quá khứ. Kho lưu trữ Doraeiga và Shin-Ei Animation xác nhận đây là phim điện ảnh Doraemon thứ 12.
Nội dung phim chi tiết
Trong kỳ nghỉ hè, Doraemon cho Nobita sử dụng Đôi giày đi vào truyện tranh, một bảo bối giúp người mang bước vào thế giới được miêu tả trong sách. Sau nhiều lần thưởng thức câu chuyện Sinbad, Nobita muốn rủ các bạn cùng tham gia. Shizuka ban đầu từ chối vì tưởng mình phải đi cắm trại cùng lớp học piano, nên Nobita chuyển sang mời Jaian và Suneo.
Khi Shizuka phát hiện đã nhớ nhầm lịch cắm trại và đến nhà Nobita, cô cùng Nobita bước vào câu chuyện Pinocchio. Trong lúc đó, Jaian và Suneo nghịch ngợm tháo các cuốn truyện rồi ghép lẫn các trang với nhau. Hậu quả là nhân vật và tình tiết từ nhiều truyện cổ tích bị trộn lộn xộn. Không chịu nổi sự hỗn loạn, Shizuka quyết định trở về trước.
Trên đường rời khỏi thế giới sách, Shizuka bất ngờ bị một tấm thảm bay lao tới va trúng. Cô đánh rơi một chiếc giày và rơi xuống một vùng đất xa lạ. Do chỉ còn một chiếc giày, Shizuka không thể quay lại thế giới thực.
Ngày hôm sau, Doraemon phát hiện bộ giày chỉ còn ba đôi nguyên vẹn. Trong một trang sách về Sinbad, cậu tìm thấy chiếc giày bị bỏ lại và nhận ra Shizuka vẫn đang mắc kẹt. Tình hình càng trở nên tuyệt vọng khi mẹ Nobita, tức giận vì căn phòng bừa bộn, đã đem toàn bộ số sách cũ đi đốt. Lối vào thế giới cổ tích vì thế biến mất.
Doraemon nghiên cứu các tài liệu lịch sử và nhận thấy Nghìn lẻ một đêm có nhắc đến một số nhân vật từng tồn tại ngoài đời, đặc biệt là Harun al-Rashid. Cả nhóm suy đoán thế giới cổ tích có thể đã giao nhau với Ả Rập trong quá khứ. Doraemon, Nobita, Jaian và Suneo thuê robot hướng dẫn du hành thời gian Mikuzin, rồi sử dụng Cỗ máy thời gian đến Baghdad năm 794.
Mikuzin chỉ muốn thực hiện một chuyến tham quan đúng quy trình, trong khi nhóm Doraemon cần tìm Shizuka càng nhanh càng tốt. Những cuộc tranh cãi liên tiếp khiến Mikuzin giận dữ bỏ về tương lai. Không còn người hướng dẫn, cả nhóm bị đoàn cướp Bọ Cạp do Khasim cầm đầu tập kích. Họ may mắn được đội kỵ binh của Harun al-Rashid cứu thoát.
Sau khi nghe câu chuyện của Nobita, Harun al-Rashid cấp cho nhóm giấy thông hành và khuyên họ đi theo sông Tigris đến Basra. Tại đây, một ông lão khả nghi nói rằng Shizuka đã xuất hiện trên một con tàu buôn nô lệ rời cảng khoảng mười ngày trước. Ông ta còn bán cho nhóm một con tàu cũ cùng đoàn thủy thủ dữ tợn.
Ông lão thực chất là Khasim cải trang. Sau khi tàu ra khơi, băng cướp lộ nguyên hình, chiếm lấy Túi thần kỳ của Doraemon và ném cả nhóm xuống biển. Một cơn bão dữ dội nổi lên, nhưng Mikuzin bí mật quay lại và cứu họ vào bờ. Doraemon cùng các bạn không biết điều này, chỉ thấy mình tỉnh dậy trước một sa mạc rộng lớn mà không còn bảo bối hỗ trợ.
Trong khi đó, Shizuka đang bị tên buôn nô lệ Abujin bắt giữ. Sau vụ đắm tàu, cô là người duy nhất còn ở bên hắn. Abujin định đưa Shizuka đến Cung điện Vàng để bán, nhưng cô trốn thoát tại một ốc đảo.
Nhóm Doraemon tiếp tục băng qua sa mạc trong tình trạng kiệt sức. Nobita bị say nắng và phải nhờ Jaian cõng đi. Khi tất cả gần như gục ngã, một Ma thần khổng lồ xuất hiện, đưa họ đến Cung điện Vàng nằm giữa vùng sa mạc huyền bí.
Chủ nhân cung điện là Sinbad, vị thủy thủ huyền thoại nay đã trở thành một ông lão. Sinbad sở hữu rất nhiều vật phẩm kỳ lạ nhưng có thói quen nói không ngừng, khiến nhóm Doraemon khó trình bày việc Shizuka mất tích. Đến khi Thần đèn trở về và báo đã nhìn thấy một cô bé bị Abujin truy đuổi, Sinbad mới hiểu chuyện.
Sinbad dùng thảm bay đưa nhóm đến giải cứu Shizuka. Abujin bị đánh bại nhưng vẫn được Sinbad cho nước uống và lương thực. Trước đây Sinbad cũng từng cứu Abujin, sau đó cho hắn uống thuốc quên để giữ bí mật về Cung điện Vàng. Tuy nhiên, Abujin chỉ giả vờ uống nên vẫn nhớ đường quay lại.
Sau khi gặp lại Khasim, Abujin cùng băng cướp bí mật đột nhập Cung điện Vàng. Chúng đánh cắp bộ sưu tập của Sinbad và bắt giam toàn bộ nhóm Doraemon. Trong ngục, Sinbad tiết lộ rằng cung điện và những “phép thuật” của mình thực chất là công nghệ tương lai do một người du hành thời gian tặng ông sau chuyến hải hành cuối cùng.
Mikuzin quay lại giải cứu mọi người và trả Túi thần kỳ cho Doraemon. Dù Sinbad ban đầu mất hết nhuệ khí, Nobita nhắc ông rằng những cuộc phiêu lưu của ông đã đem đến ước mơ cho trẻ em qua nhiều thế hệ. Được khích lệ, Sinbad lấy lại tinh thần của một nhà thám hiểm.
Doraemon và các bạn phản công bằng những bảo bối trong Túi thần kỳ. Ma thần trong bình bị thu nhỏ bằng Đèn pin thu nhỏ. Khi Abujin khởi động hệ thống bay của Cung điện Vàng để tẩu thoát, cả nhóm đuổi theo bằng Khăn bay.
Trong trận chiến cuối cùng, Sinbad trực tiếp đấu kiếm với Abujin và giành chiến thắng. Khasim cố dùng Shizuka làm con tin nhưng cô cắn tay tên đang giữ mình rồi thoát ra. Doraemon, Nobita, Jaian và Suneo lập tức khống chế toàn bộ băng cướp.
Cung điện trở lại yên bình. Nhóm Doraemon chia tay Sinbad và trở về thời hiện đại. Trong phần hình ảnh cuối phim, các bạn vẫn tiếp tục đến thăm Cung điện Vàng, mang theo truyện tranh và những món đồ chơi của thời hiện đại tặng Sinbad.
Nhân vật
Doraemon
Doraemon là người nhận ra Shizuka chưa trở về và tìm ra mối liên hệ giữa thế giới sách với Ả Rập trong lịch sử. Việc bị mất Túi thần kỳ khiến cậu không thể phụ thuộc hoàn toàn vào bảo bối trong phần lớn hành trình.
Nobita
Nobita là người khởi đầu trò chơi trong thế giới truyện tranh. Cảm giác có lỗi vì Shizuka mất tích khiến cậu quyết tâm đi tìm cô. Ở cao trào, chính lời động viên của Nobita giúp Sinbad tìm lại lòng dũng cảm.
Shizuka
Shizuka bị mắc kẹt sau khi mất một chiếc giày và phải tự sinh tồn trong môi trường xa lạ. Dù bị bắt làm nô lệ và truy đuổi giữa sa mạc, cô vẫn nhiều lần tìm cách trốn thoát, đồng thời tự giải phóng mình trong trận chiến cuối cùng.
Jaian và Suneo
Sự nghịch ngợm của Jaian và Suneo góp phần khiến thế giới truyện tranh trở nên hỗn loạn. Trong chuyến giải cứu, cả hai dần thể hiện trách nhiệm rõ rệt hơn. Jaian đặc biệt nổi bật khi cõng Nobita vượt qua sa mạc dù bản thân cũng đã kiệt sức.
Sinbad
Sinbad là nhà thám hiểm huyền thoại đã về già và sống một mình trong Cung điện Vàng. Ông vui tính, thích khoe khoang nhưng tốt bụng. Sau khi cung điện bị chiếm, Sinbad phải vượt qua sự tự ti về tuổi tác để trở lại hình ảnh người thủy thủ quả cảm.
Mikuzin
Mikuzin là robot hướng dẫn thuộc công ty du lịch thời gian ở thế kỷ 22. Tuy thường xuyên tranh cãi với nhóm Doraemon, Mikuzin vẫn âm thầm theo dõi, cứu họ khỏi bão biển và thu hồi Túi thần kỳ.
Abujin và Khasim
Abujin là tên buôn nô lệ tham lam, còn Khasim là thủ lĩnh đoàn cướp Bọ Cạp. Hai kẻ phản diện lợi dụng lòng tốt của Sinbad và sức mạnh từ các vật phẩm tương lai để chiếm Cung điện Vàng.
Bối cảnh và thế giới trong phim
Bộ phim được xây dựng trên ba lớp không gian. Lớp đầu tiên là thế giới sách tranh, nơi những câu chuyện như Pinocchio, Jack và cây đậu thần, Nàng tiên cá và Aladdin có thể bị trộn lẫn khi các trang sách bị đảo thứ tự.
Lớp thứ hai là Baghdad và Basra vào năm 794, thuộc thời đại của Harun al-Rashid. Những thành phố, khu chợ, tuyến đường sông, nạn cướp bóc và hoạt động buôn bán tạo nên phần bối cảnh có màu sắc lịch sử.
Lớp cuối cùng là vùng đất của Nghìn lẻ một đêm, với sa mạc vô tận, ma thần, thảm bay và Cung điện Vàng. Phim chủ ý làm mờ ranh giới giữa lịch sử và truyền thuyết: những câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ có thể bắt nguồn từ các sự kiện hoặc công nghệ mà người cổ đại không thể lý giải.
Bảo bối, vật phẩm và năng lực nổi bật
- Đôi giày đi vào truyện tranh: Cho phép người mang bước vào thế giới trong sách. Phải có đủ hai chiếc mới có thể trở về.
- Cỗ máy thời gian: Đưa nhóm Doraemon đến Baghdad năm 794 sau khi lối vào trong sách đã bị phá hủy.
- Túi thần kỳ: Bị Khasim đánh cắp trên tàu, khiến Doraemon mất gần như toàn bộ bảo bối trong phần lớn chuyến đi.
- Đèn pin thu nhỏ: Được sử dụng để thu nhỏ Ma thần trong bình ở trận chiến cuối.
- Khăn bay: Phương tiện thay thế khi Doraemon không còn thảm bay trong kho, giúp nhóm đuổi theo Cung điện Vàng.
- Thảm bay: Vật phẩm của Sinbad có khả năng di chuyển với tốc độ cao. Chính một vụ va chạm với thảm bay đã khiến Shizuka lạc đường.
- Ma thần trong bình: Sinh vật khổng lồ cao khoảng 16 mét, phục tùng người mở nắp bình.
- Thần đèn: Có khả năng bay và trinh sát trên phạm vi rộng. Thần đèn là người phát hiện Shizuka giữa sa mạc.
- Hạt giống binh lính: Những hạt nhỏ biến thành đội quân có vũ trang khi được rải xuống đất.
- Cửa đá “Vừng ơi, mở ra”: Cổng không gian giúp rút ngắn hành trình xuyên qua vùng sa mạc nguy hiểm.
- Ao thiên lý nhãn: Mặt nước có thể hiển thị hình ảnh ở những nơi xa.
- Thuốc quên: Được Sinbad sử dụng để xóa ký ức của những người biết vị trí Cung điện Vàng.
- Cung điện bay: Toàn bộ Cung điện Vàng là một công trình tương lai có thể cất cánh và di chuyển trên không.
Quá trình sản xuất
Nguyên tác truyện dài được Fujiko F. Fujio đăng trên Monthly CoroCoro Comic từ số tháng 9 năm 1990 đến tháng 2 năm 1991. Ông đồng thời đảm nhiệm nguyên tác, kịch bản và vai trò tổng chỉ đạo sản xuất của bản điện ảnh.
Tsutomu Shibayama tiếp tục giữ vị trí đạo diễn. Sōichi Besshi, Toshihide Yamada và Yoshiaki Koizumi phụ trách sản xuất; Sadayoshi Tominaga cùng Ayumu Watanabe đảm nhiệm chỉ đạo hoạt họa. Danh sách ê-kíp, ngày phát hành, thời lượng và nhà phát hành được ghi nhận trong hồ sơ phim của Eiga.com và cơ sở dữ liệu Eiren.
So với truyện tranh, bản điện ảnh mở rộng trận chiến tại Cung điện Vàng để Doraemon và các bạn tham gia trực tiếp hơn. Phim cũng hạn chế sức mạnh của Doraemon bằng cách để cậu mất toàn bộ Túi thần kỳ, qua đó buộc nhóm nhân vật phải dựa vào sức bền, lòng can đảm và sự giúp đỡ của người khác.
Âm nhạc
Shunsuke Kikuchi phụ trách phần nhạc nền. Từ bộ phim này, hệ thống nhạc nền của loạt điện ảnh Doraemon được làm mới, dù Kikuchi vẫn giữ vai trò nhà soạn nhạc.
Ca khúc mở đầu là Doraemon no Uta, do Satoko Yamano trình bày, Kunio Kusube viết lời và Shunsuke Kikuchi sáng tác.
Ca khúc kết thúc Yume no Yukue do Emiko Shiratori thể hiện. Phần lời được viết bởi Tetsuya Takeda, nhạc do Sumio Shiratori sáng tác và Masaji Watanabe phối khí. Giai điệu nhẹ nhàng của bài hát phù hợp với hình ảnh giấc mơ, sách truyện và những chuyến phiêu lưu tiếp tục tồn tại trong trí tưởng tượng trẻ thơ.
Phát hành
Phim được Toho phát hành tại Nhật Bản ngày 9 tháng 3 năm 1991, với thời lượng được cơ sở dữ liệu Eiren ghi là 100 phút. Tác phẩm được chiếu cùng phim ngắn Dorami-chan: Arara! Shōnen Sanzokudan!
Tại Việt Nam, phim không có hồ sơ công chiếu rạp thương mại. Phiên bản lồng tiếng Việt do TVM Corp. thực hiện được phát trên HTV3. Trang chương trình của đài còn lưu mốc phát sóng lúc 20 giờ 30 ngày 23 tháng 5 năm 2014, đồng thời công bố danh sách diễn viên lồng tiếng Việt. Thông tin phát sóng và lồng tiếng trên HTV3.
Do không có quyết định phân loại rạp Việt Nam công khai, mã P trong hồ sơ được sử dụng theo mức nội dung dành cho mọi lứa tuổi, đối chiếu với mức G của bản phát hành Nhật Bản trên Apple TV; đây không phải mã trên giấy phép chiếu rạp tại Việt Nam.
Doanh thu
Theo thống kê chính thức của Hiệp hội các nhà sản xuất phim Nhật Bản, chương trình chiếu đôi gồm Nobita no Dorabian Night và phim ngắn về Dorami đạt ¥1,8 tỷ tiền thuê phát hành, đứng trong nhóm phim nội địa có kết quả cao nhất năm 1991. Bảng thống kê doanh thu phát hành năm 1991 của Eiren.
Con số này là doanh thu thuê phát hành theo phương pháp thống kê được ngành điện ảnh Nhật Bản sử dụng vào thời điểm đó, không hoàn toàn tương đương với doanh thu phòng vé gộp được công bố cho các phim hiện đại. Thành tích thương mại của chương trình cũng giúp tác phẩm nhận giải cao nhất hạng mục phim Nhật tại Giải Golden Gross lần thứ 9.
Chủ đề và thông điệp
Trí tưởng tượng kết nối con người với lịch sử
Bộ phim không xem truyện cổ tích là một thế giới hoàn toàn tách biệt. Những câu chuyện về Sinbad hay Harun al-Rashid có thể đã hình thành từ lịch sử, sau đó được trí tưởng tượng của nhiều thế hệ bổ sung và biến đổi.
Trách nhiệm đối với hành động của mình
Cuộc phiêu lưu bắt đầu từ sự bất cẩn của nhóm bạn. Nobita, Jaian và Suneo không chỉ tìm Shizuka vì tình bạn mà còn phải sửa chữa hậu quả do mình góp phần gây ra.
Lòng dũng cảm không phụ thuộc vào tuổi tác
Sinbad tưởng rằng thời đại phiêu lưu của mình đã kết thúc. Những lời động viên của Nobita giúp ông nhận ra tuổi già không đồng nghĩa với việc đánh mất bản lĩnh và giá trị của bản thân.
Công nghệ có thể trở thành phép thuật
Cung điện, thần đèn và các vật phẩm kỳ ảo cuối cùng đều được giải thích là công nghệ tương lai. Cách xây dựng này giữ cho bộ phim chất thần thoại của Nghìn lẻ một đêm nhưng vẫn gắn với nền tảng khoa học viễn tưởng của Doraemon.
Thông tin bên lề
- Đây là phim điện ảnh Doraemon thứ 12 nhưng là tác phẩm thứ 11 trong dòng manga truyện dài.
- Bối cảnh lịch sử chính được xác định là Baghdad năm 794, dưới triều Harun al-Rashid.
- Bộ phim là một trong những tác phẩm đầu tiên tước gần như toàn bộ bảo bối của Doraemon bằng cách để cậu mất Túi thần kỳ.
- Q-Tarō, nhân vật trong Obake no Q-Tarō của Fujiko Fujio, xuất hiện thoáng qua trong phần các truyện cổ tích bị trộn lẫn.
- Phần mở đầu sử dụng hình ảnh máy tính cho Doraemon theo cách nổi bật hơn các phim trước, tạo tiền lệ cho những đoạn giới thiệu sau này.
- Phần kết điện ảnh khác manga nguyên tác ở chỗ cho thấy nhóm Doraemon vẫn tiếp tục đến thăm Sinbad tại Cung điện Vàng.
- Chương trình chiếu đôi của phim và tác phẩm về Dorami giành giải Tối ưu – Giải Vàng tại Golden Gross lần thứ 9.
